Friedrich Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 1844 w Röcken, Królestwo Prus; zmarł 1900 w Weimarze) – niemiecki filozof, filolog klasyczny, poeta i krytyk kultury, jeden z najważniejszych myślicieli XIX wieku. Jego dzieła wywarły głęboki wpływ na filozofię, psychologię, literaturę oraz kulturę Zachodu.

Życie

Nietzsche urodził się w rodzinie pastora luterańskiego, syn Karola Ludwiga Nietzschego i Franzisky Oehmen. W latach 1864‑1869 studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie Berlińskim. W 1869 roku, w wieku zaledwie 24 lat, został profesorem filozofii i klasycznej filologii w Uniwersytecie w Bazylei, gdzie spędził kolejne dziesięć lat.

W 1879 roku ze względu na problemy zdrowotne (przewlekłe bóle głowy, problemy ze wzrokiem) opuścił akademicką karierę i rozpoczął podróże po Europie, co dało początek intensywnemu okresowi twórczemu. Od 1889 roku Nietzsche popadł w ciężką chorobę psychiczną, po której został pod opieką matki, a później siostry Elisabeth. Zmarł 25 sierpnia 1900 w Weimarze.

Filozofia

Filozofia Nietzschego charakteryzuje się krytyką tradycyjnej moralności, religii oraz wartości „przyjętych”. Najważniejsze pojęcia to:

• Will to Power – „wola mocy”, fundamentalna siła napędowa ludzkiego działania.
• Übermensch – „nadczłowiek”, ideał człowieka, który przewyższa tradycyjne wartości i tworzy własne.
• Wieczny powrót – koncepcja, że wszystkie zdarzenia odtwarzają się w nieskończoność.
• Śmierć Boga – metaforyczne stwierdzenie, że tradycyjna wiara chrześcijańska straciła swoją wiarygodność w nowoczesnym świecie.
• Apollon i Dionizos – przeciwstawne zasady racjonalności i irracjonalności, które według Nietzschego współistnieją w kulturze.

Główne dzieła

Do najważniejszych publikacji Nietzschego należą:

• Narodziny tragedii (1872) – analiza greckiej tragedii w kontekście apollinicznego i dionizyjskiego.
• Ludzie czczo (1878) – krytyka współczesnej moralności i religii.
• Tako zwany “Zaraz” (1883) – wprowadzenie pojęcia „Woli mocy”.
• Poza dobrem i złem (1886) – rozprawa nad ograniczeniami tradycyjnej etyki.
• Genealogia moralności (1887) – analiza pochodzenia i rozwoju pojęć „dobro” i „zło”.
• Wiedza jako zabawa (1888) – ostatnie, najbardziej prowokacyjne teksty filozoficzne.
• Rozwój nieskażonego życia (1888) – eksploracja idei „wiecznego powrotu”.

Wpływ i recepcja

Filozofia Nietzschego mocno oddziaływała na ruchy takie jak egzystencjalizm (Jean‑Paul Sartre, Albert Camus), psychoanaliza (Sigmund Freud), a także na postmodernizm (Michel Foucault, Jacques Derrida). Jego krytyka chrześcijaństwa i tradycyjnych wartości stała się inspiracją dla nurtu anarchistycznego oraz nazizmu, choć Nietzsche sam odmówił wszelkich politycznych ideologii.

Biografia i badania

WXX i XXI wieki przyniosły liczne edycje krytyczne jego dzieł, m.in. Kopenhaskie Studia Nietzschego oraz wydanie Krytycznej Edycji pod redakcją Waltera Kuha. Współczesna filozofia wciąż dyskutuje o interpretacjach pojęć Woli mocy i Übermenscha.

Zobacz także

• Niemcy
• Chrześcijaństwo
• Egzystencjalizm
• Postmodernizm
• Filozofia
• Krytyka religii

Bibliografia

• Friedrich Nietzsche, Wstęp do filozofii, tłum. Janusz Szumiło, Wydawnictwo Nauka, 2005.
• Gilles Deleuze, Nietzsche i filozofia, tłum. Jerzy Głowacki, Wydawnictwo Kultura, 1999.
• Walter Kaufmann, Podręcznik filozofii Nietzschego, Wydawnictwo Literatura, 1974.
• Rüdiger Safranski, Życie Nietzschego, Wydawnictwo Prószyński, 2010.